Τα Ντοκουμέντα του Πειραιά ΙΙ

Οι θεατές κινούνται σε μικρές ομάδες, και ως ιχνηλάτες ανακαλύπτουν σημεία της πόλης όπου η υλικότητα, η μνήμη και η καθημερινή εμπειρία συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο αφήγημα. Η δράση αρθρώνεται δραματουργικά γύρω από τέσσερις θεματικές που λειτουργούν ως πύλες ανάγνωσης του Πειραιά: τα Αόρατα Νερά, όπου υπόγειες ροές, συναντούν τις μετακινήσεις και τη ρευστότητα της πόλης· τα Αόρατα Περάσματα, που φωτίζουν στοές, κατώφλια και κοινωνικά όρια· τα Σπίτια–Κρύπτες, όπου η αστική μνήμη, οι προσωπικές ιστορίες και οι κλειστοί χώροι αποκαλύπτουν την εσωτερικότητα της πόλης· και τις Αθέατες Μυρωδιές και Ήχους, τα αισθητηριακά αποτυπώματα που ενεργοποιούν τη συλλογική μνήμη και τη βιωματική σχέση των κατοίκων με τον Πειραιά.

Στο τέλος της διαδρομής, οι συμμετέχοντες καλούνται να καταθέσουν το δικό τους αποτύπωμα, μια φωτογραφία, μια ηχογράφηση ή μια σύντομη ανάμνηση, τροφοδοτώντας το Ψηφιακό Αρχείο Αφανών, ένα ζωντανό ψηφιακό μωσαϊκό της πόλης που θα παραμείνει διαθέσιμο στις πλατφόρμες του Θεάτρου. Το υλικό συγκεντρώνεται οργανικά μέσω του hashtag #Αφανή.

Ταυτότητα δράσης

• Σύλληψη - Σκηνοθεσία - Δραματουργία: Τάσος Καρακύκλας
• Ερμηνευτές στο πεδίο: Ελωρίς Αλπανίδου, Άρης Καλαβρός, Ελάνθη Κουμαριώτη, Νίκος Μπουκουβάλας, Κωσταντής Ντίσιος

Κάθε φορά όμως που ένα ποίημα συναντά έναν καινούργιο αναγνώστη, αρχίζει μια άλλη ζωή. Η προσέγγιση των ποιημάτων των Πειραιωτών ποιητών από τους μαθητές της Ελληνογαλλικής Σχολής Πειραιά γίνεται έτσι ένα ακόμη ντοκουμέντο: ένα ντοκουμέντο της ζωντανής παρουσίας της ποίησης και της δυνατότητάς της να εξακολουθεί να συνομιλεί με τους νέους ανθρώπους.

Οι μαθητές θα συναντήσουν ποιήματα που γεννήθηκαν σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Θα αναζητήσουν το περιβάλλον που τα γέννησε, θα αφουγκραστούν την πόλη, τις εικόνες, τις φωνές και τις μνήμες που υπάρχουν πίσω από τους στίχους. Και ύστερα θα επιχειρήσουν να τα φέρουν μέσα στον δικό τους κόσμο· στον δικό τους χρόνο, στον δικό τους χώρο, στις δικές τους αγωνίες, στις δικές τους επιθυμίες και στα δικά τους ερωτήματα.

Κάπου εκεί, ανάμεσα στο χθες και το σήμερα, θα αρχίσει ένας διάλογος. Ένας διάλογος ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν έζησαν την ίδια εποχή, αλλά μπορούν να συναντηθούν μέσα από την ποίηση. Ανάμεσα στην πόλη που υπήρξε και στην πόλη που υπάρχει. Ανάμεσα στη μνήμη και στο παρόν. Ανάμεσα στη ζωή και στην ποίηση.

Γιατί η ποίηση δεν τελειώνει όταν γράφεται. Συνεχίζει να υπάρχει κάθε φορά που κάποιος την ξαναδιαβάζει, την ξανασκέφτεται, την κάνει δική του. Και ίσως αυτή να είναι η πιο ουσιαστική απόδειξη πως ένα ποίημα παραμένει ζωντανό: όταν ένας νέος άνθρωπος, πολλά χρόνια μετά, βρίσκει μέσα στους στίχους κάποιου άλλου κάτι που μιλάει ακόμη στη δική του ζωή.

Ταυτότητα δράσης

• Σύλληψη, Σκηνοθεσία: Γιάννης Ευθυμιάδης
• Συμμετέχουν μαθητές της Ελληνογαλλικής Σχολής Πειραιά Jeanne d’Arc.

Οι νυχτερινές περιπλανήσεις του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη στον Πειραιά, η βαθιά του αγάπη γι’ αυτόν, αλλά πάνω απ’ όλα, για τους ανθρώπους που κατοικούσαν στις σκιές του —στις φτωχογειτονιές, στα καφέ κονσέρ και στους τεκέδες της Τρούμπας— αποτυπώνονται ανάγλυφα στο έργο του. Στη νουβέλα «Το τάμα της Ανθούλας», μέσα από τους κεντρικούς ήρωες, τους απαγορευμένους έρωτες και τα ανεκπλήρωτα όνειρά τους, ο συγγραφέας περιγράφει τη δική του, μοναχική διαδρομή και τις συναντήσεις με τους ανθρώπους του περιθωρίου. Τα στέκια της Πειραϊκής, οι άθλιες παράγκες και οι σκαμμένοι μες τα βράχια μυστικοί τεκέδες, θα αποτελέσουν το βασικό σκηνικό της αφήγησης. Το «άσυλο των ντερβίσιδων και των μανιταρτσίδων». Ενώ, τα κεντρικά πρόσωπα, δεν είναι μόνο άνθρωποι του μόχθου και της βιοπάλης. Μαζί με αυτά θα συνυπάρξει «Όλο το κλεφτόσογο, το άνθος της κλεψιάς και της μαγκιάς, όλο το κακό το συναπάντημα..». Ο Νότης, με το Νάσο και το Νίκο θα περιπλανηθούν στη Φρεαττύδα και στο Πασαλιμάνι, θα συναντηθούν τους φίλους τους, πίσω απ’ το Ρούσικο νοσοκομείο. Θα καταλήξουν στον ντεκέ του Νταλαβέρη, στων Δοκίμων τη σχολή, για να φουμάρουν μαζί με τους ντερβίσηδες. Θα πάρουν «σβάρνα» τα καφέ-αμάν, τα διανυχτερεύοντα μαγέρικα και τα μαγαζιά της παραλίας. Και θα πιάσουνε φιλίες στο διάσημο στέκι της Γιακούς, στην καρδιά της Τρούμπας. Παράλληλα, με αυτά τα πρόσωπα συνυπάρχει κι η Ανθούλα, αλλά όπως γράφει κι ο Λαπαθιώτης:

«Πως εκείνο το πανώριο πλάσμα, το καμωμένο σα διαμάντι, είχε βλαστήσει μες στα σκοτεινά, μέσα σε μια βάρκα του σωρού, δεν είναι του παρόντος να το κρίνω. Εγώ λέω απλώς μιαν ιστορία που συνέβη εδώ και τόσα χρόνια στην ίδια την καρδιά του Πειραιώς...»

Σημείωση: Το τάμα της Ανθούλας πρόκειται για μια ενιαία αφήγηση που χωρίζεται σε δύο μέρη. Το δεύτερο μέρος αποτελεί συνέχεια του πρώτου, πιάνοντας το νήμα της ιστορίας στο ακριβές σημείο όπου σταμάτησε η πρώτη.

*Χρησιμοποιήθηκαν κείμενα των Θωμά Κοροβίνη και Βαγγέλη Ψαραδάκη από το βιβλίο Canavaccio: Κείμενα περί της ηδονιστικής δρόγης (εκδ. Heteron).

Και από το βιβλίο Χαίρε Ναπολέων του Τάκη Σπετσιώτη (εκδ. Άγρα)

Ευχαριστούμε τον Δημήτρη Υφαντή για το υλικό που παραχώρησε από το προσωπικό του αρχείο.

Ταυτότητα δράσης

• Κείμενο: Ναπολέων Λαπαθιώτης
• Δραματουργική επεξεργασία: Χριστίνα Λυκοτσέτα
• Αφήγηση: Χριστίνα Λυκοτσέτα, Ιωάννα Μυλωνά
• Μουσική επιμέλεια: Κώστας Βόμβολος
• Τσέλο - τραγούδι - έγχορδα: Ραφαέλα Τσομπανούδη
• Ενδυματολογική επιμέλεια: Μαρία Δουζενάκη

Ακόμα και ένα σταματημένο ρολόι δείχνει τη σωστή ώρα δύο φορές την ημέρα.

Αν υπάρχει ένας αόρατος χρόνος, είναι ο χρόνος της αναμονής, της μνήμης, ενός βλέμματος, μιας απώλειας ή μιας συγγνώμης που δεν ειπώθηκε ποτέ. Για όλα αυτά δεν κατασκευάστηκε κανένα ρολόι.

Ίσως, τελικά, να μην υπάρχει τίποτε πιο ακριβές από ένα ρολόι που λείπει. Γιατί η απουσία του συνεχίζει να μετρά εκείνο που όλα τα υπόλοιπα ρολόγια αδυνατούν να δείξουν: πόσο χρόνο χρειάζεται μια πόλη για να θυμηθεί τον εαυτό της.

Με αφορμή το εμβληματικό Ρολόι του Πειραιά, που για δεκαετίες υπήρξε σημείο αναφοράς της πόλης και σήμερα επιβιώνει μόνο στη συλλογική μνήμη, ο Φίλιππος Τσιτσόπουλος προσκαλεί το κοινό σε μια ιδιότυπη περιήγηση στις έννοιες του χρόνου, της μνήμης και της απουσίας.

Στη μορφή μιας περφόρμανς-διάλεξης, η αφήγηση κινείται ανάμεσα στη φιλοσοφία, το χιούμορ και το παράδοξο, μετατρέποντας το χαμένο ρολόι σε αφετηρία για ένα ταξίδι γύρω από τα αόρατα γρανάζια της ύπαρξης. Όχι για να αναζητήσει τον χρόνο που χάθηκε, αλλά για να αναρωτηθεί αν ο χρόνος υπήρξε ποτέ κάτι που μπορούσε πραγματικά να μετρηθεί.

Ταυτότητα δράσης

• Performance: Φίλιππος Τσιτσόπουλος
• Συνέντευξη σε μορφή performance: Γιάννης Κλάδης

Κοντά στην πόλη, αλλά αποκομμένη από αυτήν, η νησίδα του Αγίου Γεωργίου χρησιμοποιήθηκε ως τόπος καραντίνας και υγειονομικού ελέγχου για όσους έφταναν στον Πειραιά διά θαλάσσης. Ένας ενδιάμεσος τόπος αναμονής, όπου η απόσταση από τον προορισμό μετριόταν σε μέτρα και ημέρες. Αυτή η συνθήκη, το να βρίσκεσαι τόσο κοντά και να μην μπορείς ακόμη να φτάσεις, αποτελεί τον δραματουργικό πυρήνα της περιπατητικής δράσης. Θεατές και ερμηνευτές κινούνται μαζί κατά μήκος της παραλιακής ζώνης. Σε κάθε στάση, αφηγήσεις, προσωπικές μαρτυρίες και σκηνικές παρεμβάσεις μεταβάλλουν τον ρυθμό της διαδρομής και φέρνουν το ατομικό βίωμα σε συνάντηση με τη συλλογική μνήμη. Η έρευνα επεκτείνεται στην Ψυτάλλεια και την Αταλάντη, συνδέοντας τη γεωγραφία των κοντινών νησίδων με ναυάγια και ιστορίες αγάπης, πολέμου και προσφυγιάς. Καθώς περνάμε από το ένα σημείο στο άλλο, το γνώριμο τοπίο αποκαλύπτει τα λιγότερο ορατά ίχνη του παρελθόντος. Η «Σπιναλόγκα του Πειραιά» μάς καλεί να κοιτάξουμε το λιμάνι από την πλευρά εκείνων που έφτασαν, αλλά αναγκάστηκαν να περιμένουν· να αναζητήσουμε, πίσω από τις μετακινήσεις και τα γεγονότα, τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους.

Ευχαριστούμε θερμά την Ανώτερη Δραματική Σχολή «Πράξη Επτά» και τον διευθυντή σπουδών της, Θόδωρο Γράμψα, για τη συνεργασία και τη στήριξη στην υλοποίηση της δράσης.

Ταυτότητα δράσης

• Σύλληψη: Δημήτρης Λιόλιος
• Δραματουργία–Σκηνοθεσία: Τζωρτζίνα Κακουδάκη, Δημήτρης Λιόλιος
• Ηχητικός σχεδιασμός–Μουσική επιμέλεια: Μίμης Νικολόπουλος
• Παίζουν (με αλφαβητική σειρά): Αναστασία Αλεξοπούλου, Βασιλική Ανθυμίδου, Γιώργος Ατζάρης, Βασίλης Δέλλας, Ελένη Καντιδενού, Γιάννης Καρακώτσογλου, Ίριδα Κατσικαδάμα, Σταυρούλα Κοκκώνη, Γιάννης Κρούσκος, Ζωή Μπόνη, Ελένη Πανοπούλου, Χριστίνα Ριζάκη, Χριστίνα Σακκά, Θεοδώρα Σιόγκα, Σοφιάνα Σχοινά, Μυρτώ Τσαλαματά, Ισμήνη Τσιντονίδου, Αθανασία Τσιφουτίδου, Ευφημία Τρούσσα, Δανάη Χαβιάρα.

Πρώτο μέρος – Μαρτυρίες και αφηγήσεις.

Οι πειραιώτες σε σχέση με τα καταφύγια.

Οι εναέριες επιδρομές και αφηγήσεις από ιστορικές μνήμες της εποχής.

Άνθρωποι που έζησαν την εποχή εκείνη ή διατηρούν άμεσες οικογενειακές μνήμες θα αφηγηθούν εμπειρίες από τα τυπικά και άτυπα καταφύγια του Πειραιά.

Οι προσωπικές αφηγήσεις θα μεταφέρουν στο κοινό εικόνες και βιώματα από την καθημερινότητα των ανθρώπων κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών: την αναζήτηση προστασίας, την αναμονή, τον φόβο, τη συνύπαρξη και την αλληλοϋποστήριξη.

Δεύτερο μέρος – Από το πραγματικό στο συμβολικό καταφύγιο.

Με αφετηρία τις αφηγήσεις που προηγήθηκαν, επαγγελματίες ψυχικής υγείας θα συντονίσουν μια βιωματική και συμβολική δράση με τη συμμετοχή του κοινού.

Το καταφύγιο θα προσεγγιστεί όχι μόνο ως πραγματικός χώρος προστασίας, αλλά και ως σύμβολο του εσωτερικού μας κόσμου.

Μέσα από απλές βιωματικές δράσεις, εικόνες, λέξεις, αντικείμενα και συμβολισμούς, οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να διερευνήσουν:

• τι σημαίνει «καταφύγιο» για τον καθένα
• ποια συναισθήματα ενεργοποιεί η ανάγκη για προστασία
• πού αναζητούμε ασφάλεια όταν αισθανόμαστε φόβο ή απειλή
• τι μπορεί να λειτουργήσει ως προσωπικό ή συλλογικό «καταφύγιο» στη σημερινή ζωή.

Η δράση θα ολοκληρωθεί με σύντομο μοίρασμα και αναστοχασμό της εμπειρίας, σε πολιτιστικό και βιωματικό πλαίσιο και όχι ως θεραπευτική συνεδρία.

Ταυτότητα δράσης

• Κωνσταντίνος Φύσσας (BA,MA) — Ψυχοδυναμικός Ψυχοθεραπευτής | Εκπαιδευτής Ενηλίκων | Επόπτης
• Δρ Αδαμαντία Ψαλλιδάκου — MSc, PhD, PD Ειδικής Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας, Εξειδίκευση στην Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία
• Στέφανος Μίλεσης — Συγγραφέας | Ιστορικός Ερευνητής | Ραδιοφωνικός Παραγωγός, Πρόεδρος της Φιλολογικής Στέγης Πειραιώς